Tư vấn thủ tục và thời hạn từ chối nhận di sản thừa kế

1. Định nghĩa "Từ chối nhận di sản thừa kế"

Từ chối nhận di sản thừa kế là việc người có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật tự nguyện không nhận phần tài sản mà mình được hưởng. Việc từ chối này phải được thể hiện bằng văn bản và thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục do pháp luật quy định thì mới có giá trị pháp lý.

Theo quy định của pháp luật dân sự, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác. Sau khi từ chối hợp lệ, phần di sản đó sẽ được chia cho những người thừa kế còn lại theo quy định.

Việc hiểu rõ khái niệm này giúp xác định đúng quyền và nghĩa vụ của người thừa kế, đồng thời tránh những tranh chấp hoặc rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong quá trình phân chia di sản.

2. Điều kiện để người thừa kế được quyền từ chối nhận di sản thừa kế theo quy định hiện hành

Theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế được quyền từ chối nhận di sản khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

• Việc từ chối phải mang tính tự nguyện và hợp pháp: Việc từ chối nhận di sản không được nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản của người thừa kế đối với người khác. Nếu vi phạm điều kiện này thì việc từ chối sẽ không được pháp luật công nhận.

• Phải được lập thành văn bản: Việc từ chối nhận di sản bắt buộc phải được thể hiện bằng văn bản, đảm bảo rõ ràng, minh bạch và có giá trị pháp lý.

• Phải thông báo đến các chủ thể liên quan: Văn bản từ chối cần được gửi đến người quản lý di sản, các đồng thừa kế và người có trách nhiệm phân chia di sản để làm căn cứ thực hiện việc phân chia.

• Thực hiện đúng thời điểm theo quy định: Việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản, nếu thực hiện sau thời điểm này sẽ không còn giá trị pháp lý.

Việc đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên sẽ đảm bảo quyền từ chối nhận di sản của người thừa kế được pháp luật công nhận và tránh phát sinh tranh chấp.

>> Tham khảo thêm: Luật sư chuyên về thừa kế nhà đất tại Tp.HCM

3. Thủ tục và thời hạn thực hiện từ chối nhận di sản thừa kế

Việc từ chối nhận di sản thừa kế không chỉ cần đúng ý chí của người thừa kế mà còn phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục và thời điểm luật định để đảm bảo giá trị pháp lý. Cụ thể:

3.1 Thủ tục từ chối nhận di sản thừa kế

Khi có nguyện vọng từ chối nhận di sản thừa kế, người thừa kế cần thực hiện theo trình tự, thủ tục sau đây để đảm bảo việc từ chối có giá trị pháp lý:

Bước 1. Chuẩn bị hồ sơ từ chối nhận di sản thừa kế

Người từ chối nhận di sản cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:

• Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế (dự thảo), trong đó có cam kết việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản;

• Giấy tờ tùy thân (CCCD/hộ chiếu) bản sao có chứng thực;

• Sổ hộ khẩu (bản sao có chứng thực);

• Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (nếu thừa kế theo pháp luật);

• Giấy chứng tử của người để lại di sản;

• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản (như sổ đỏ, sổ hồng…) hoặc giấy tờ hợp pháp thay thế theo quy định.

Bước 2. Công chứng văn bản từ chối nhận di sản thừa kế

Người từ chối nhận di sản thực hiện công chứng văn bản tại Văn phòng công chứng hoặc Phòng công chứng. Trình tự thực hiện như sau:

• Công chứng viên tiếp nhận và kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ;

• Người từ chối nhận di sản ký vào văn bản trước mặt công chứng viên (ký đầy đủ từng trang nếu văn bản có nhiều trang);

• Trường hợp không thể ký thì thực hiện điểm chỉ; nếu không thể ký hoặc điểm chỉ thì cần có người làm chứng theo quy định;

• Công chứng viên thực hiện chứng nhận văn bản từ chối nhận di sản.

Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc không hợp lệ, công chứng viên sẽ yêu cầu bổ sung hoặc từ chối công chứng theo quy định.

Bước 3. Nhận văn bản từ chối nhận di sản thừa kế

Sau khi hoàn tất công chứng:

• Người yêu cầu nộp phí công chứng theo quy định (hiện nay khoảng 20.000 đồng theo Thông tư 257/2016/TT-BTC);

• Nhận văn bản từ chối nhận di sản thừa kế đã được công chứng.

Việc thực hiện đúng trình tự, thủ tục trên sẽ giúp đảm bảo văn bản từ chối nhận di sản có hiệu lực pháp lý, đồng thời tạo cơ sở cho việc phân chia di sản cho các đồng thừa kế khác theo quy định.

3.2 Thời gian thực hiện từ chối nhận di sản thừa kế

Theo quy định hiện hành tại khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản, không còn bị giới hạn trong thời hạn 06 tháng như trước đây (BLDS 2005).

Như vậy, người thừa kế có thể thực hiện việc từ chối nhận di sản bất kỳ lúc nào, miễn là trước khi di sản được phân chia. Sau thời điểm này, việc từ chối sẽ không còn giá trị pháp lý.

Lưu ý:

• Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản;

• Văn bản này cần được gửi đến người quản lý di sản, các đồng thừa kế và người có trách nhiệm phân chia di sản để đảm bảo tính hợp pháp;

• Trường hợp từ chối nhận di sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình thì dù thực hiện đúng thời điểm vẫn không được pháp luật công nhận.

Việc nắm rõ thời điểm thực hiện từ chối nhận di sản sẽ giúp người thừa kế chủ động trong việc đưa ra quyết định, đồng thời đảm bảo quyền lợi và tránh các rủi ro pháp lý phát sinh.

4. Thẩm quyền công chứng, chứng thực văn bản từ chối nhận di sản thừa kế được quy định như thế nào?

Người có nguyện vọng từ chối nhận di sản thừa kế có thể lựa chọn công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã. Cụ thể như sau:

4.1. Thẩm quyền công chứng văn bản từ chối nhận di sản 

Theo Điều 60 Luật Công chứng 2024, người thừa kế có quyền yêu cầu công chứng văn bản từ chối nhận di sản. Khi thực hiện, cần chuẩn bị các giấy tờ như:

• Bản sao di chúc (nếu thừa kế theo di chúc) hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (nếu thừa kế theo pháp luật);

• Giấy chứng tử hoặc tài liệu chứng minh người để lại di sản đã chết.

Bên cạnh đó, theo Điều 44 Luật Công chứng 2024, việc công chứng các hợp đồng, giao dịch liên quan đến bất động sản thường bị giới hạn theo địa bàn. Tuy nhiên, đối với văn bản từ chối nhận di sản (kể cả có liên quan đến bất động sản) thì không bị hạn chế phạm vi.

Do đó, người yêu cầu có thể thực hiện công chứng tại bất kỳ Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng nào trên toàn quốc.

4.2. Thẩm quyền chứng thực văn bản từ chối nhận di sản

Theo điểm g khoản 2 Điều 5 Nghị định 23/2015/NĐ-CP, UBND cấp xã (xã, phường, thị trấn) có thẩm quyền chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.

Đồng thời, khoản 5 Điều 5 Nghị định này quy định việc chứng thực không phụ thuộc vào nơi cư trú của người yêu cầu.

Như vậy, người từ chối nhận di sản có thể thực hiện chứng thực tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không bắt buộc phải tại nơi thường trú hoặc nơi có tài sản.

>> Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn thời hiệu khai nhận di sản thừa kế năm 2026

5. Một số lưu ý khi từ chối nhận di sản thừa kế, tránh vi phạm

Khi thực hiện việc từ chối nhận di sản thừa kế, người thừa kế cần lưu ý một số vấn đề sau để đảm bảo đúng quy định pháp luật và tránh phát sinh rủi ro:

• Việc từ chối phải hoàn toàn tự nguyện và hợp pháp: Người thừa kế chỉ được từ chối nhận di sản khi không nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tài sản đối với người khác. Nếu vi phạm điều này, việc từ chối có thể không được công nhận.

• Phải lập thành văn bản theo đúng quy định: Việc từ chối nhận di sản bắt buộc phải được thể hiện bằng văn bản và được công chứng hoặc chứng thực để đảm bảo giá trị pháp lý.

• Thực hiện đúng thời điểm luật định: Việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Sau thời điểm này, nếu không từ chối thì được coi là đã đồng ý nhận thừa kế.

• Thông báo cho các bên liên quan: Văn bản từ chối cần được gửi đến người quản lý di sản, các đồng thừa kế và người có trách nhiệm phân chia di sản để làm căn cứ thực hiện việc phân chia.

• Cân nhắc kỹ trước khi từ chối: Sau khi đã từ chối hợp lệ, người thừa kế sẽ không còn quyền đối với phần di sản đó, do đó cần xem xét kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.

Việc nắm rõ các lưu ý trên sẽ giúp quá trình từ chối nhận di sản diễn ra đúng quy định, hạn chế tranh chấp và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan.

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Từ chối nhận di sản thừa kế: Thủ tục và thời hạn thực hiện nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Từ chối nhận di sản thừa kế: Thủ tục và thời hạn thực hiện chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.