Làm di chúc hay tặng nhà đất cho con

1. Cơ sở pháp lý

Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015 (BLDS), hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình cho bên được tặng mà không yêu cầu đền bù. Đối với quyền sử dụng đất, pháp luật quy định chặt chẽ hơn. Theo Điều 45 Luật Đất đai 2024 thì người sử dụng đất chỉ được chuyển nhượng, tặng cho khi có Giấy chứng nhận; đất không có tranh chấp; quyền sử dụng đất không bị kê biên để bảo đảm thi hành án; và còn trong thời hạn sử dụng. Ngoài ra, điểm a khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai 2024 quy định hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất phải được công chứng hoặc chứng thực, sau đó đăng ký biến động tại cơ quan đăng ký đất đai thì mới có hiệu lực pháp lý đầy đủ.

Trong khi đó, Điều 624 BLDS 2015 định nghĩa di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Điều 630 BLDS 2015 quy định di chúc hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện: người lập minh mẫn, sáng suốt, tự nguyện; nội dung không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức phù hợp quy định. Di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc miệng, nhưng để đảm bảo an toàn pháp lý, nên lập di chúc bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Thực tế cho thấy, phần lớn tranh chấp liên quan đến di chúc thường bắt nguồn từ việc không tuân thủ đúng hình thức hoặc nghi ngờ về sự minh mẫn, tự nguyện của người lập di chúc.

2. Thời điểm chuyển quyền

Điểm khác biệt lớn nhất giữa tặng cho và lập di chúc chính là thời điểm phát sinh hiệu lực chuyển quyền. Với hợp đồng tặng cho, quyền sử dụng đất sẽ được chuyển giao ngay khi hợp đồng được công chứng hoặc chứng thực và hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên tại Văn phòng đăng ký đất đai. Người con ngay lập tức trở thành chủ sử dụng hợp pháp, có quyền định đoạt tài sản (bán, cho thuê, thế chấp) theo Điều 45 Luật Đất đai 2024. Điều này đặc biệt thuận lợi nếu người con cần ổn định nơi ở hoặc dùng tài sản để vay vốn, đầu tư kinh doanh.

Ngược lại, với di chúc, tài sản chỉ được chuyển giao khi người lập di chúc qua đời. Điều 643 BLDS 2015 khẳng định di chúc có hiệu lực kể từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người để lại di sản chết. Trong thời gian còn sống, cha mẹ vẫn giữ toàn quyền quản lý, sử dụng và định đoạt tài sản. Họ có thể thay đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào (Điều 640 BLDS 2015). Đây là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn vừa định đoạt tài sản cho con cái, vừa giữ quyền kiểm soát đến cuối đời.

3. Ưu điểm và hạn chế của mỗi phương án

Tặng cho có ưu điểm lớn là tính chắc chắn: ngay sau khi hoàn tất thủ tục, con cái đã được pháp luật công nhận là chủ sở hữu tài sản. Ngoài ra, theo Điều 462 BLDS 2015, cha mẹ có thể đặt điều kiện khi tặng cho, ví dụ: yêu cầu con cái chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ hoặc không được bán tài sản khi chưa có sự đồng ý. Nếu con cái không thực hiện đúng cam kết, cha mẹ có quyền đòi lại tài sản theo Điều 459 BLDS 2015.

Tuy nhiên, nhược điểm của tặng cho là cha mẹ gần như mất quyền kiểm soát đối với tài sản sau khi sang tên. Nếu mối quan hệ gia đình phát sinh mâu thuẫn, cha mẹ khó có thể lấy lại tài sản đã tặng, trừ trường hợp đặc biệt nêu trên. Ngoài ra, việc tặng cho có thể phát sinh một số chi phí như phí công chứng, đo đạc, lệ phí cấp sổ, khiến nhiều gia đình e ngại.

Lập di chúc lại giúp cha mẹ giữ quyền định đoạt tài sản đến cuối đời. Họ có thể cân nhắc, điều chỉnh, thậm chí thay đổi di chúc khi hoàn cảnh gia đình biến động. Đây cũng là cách để tránh việc con cái định đoạt tài sản khi cha mẹ còn sống. Ưu điểm nữa là di chúc cho phép người lập chỉ định rõ người thừa kế, phần di sản được hưởng, hoặc giao nghĩa vụ cho người thừa kế (Điều 626 BLDS 2015).

Tuy nhiên, rủi ro của di chúc là khả năng bị vô hiệu. Nếu người lập không minh mẫn, bị ép buộc, hoặc di chúc không đúng hình thức, thì theo Điều 640 BLDS 2015, di chúc có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu. Khi đó, tài sản sẽ được chia theo pháp luật, tức chia đều cho những người thừa kế cùng hàng (Điều 651 BLDS 2015). Điều này thường dẫn đến tranh chấp, kiện tụng kéo dài, nhất là khi gia đình đông con hoặc có người ngoài cũng được hưởng thừa kế.

>>Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế nhanh trọn gói

4. Thuế, phí và chi phí phát sinh

Một điểm người dân đặc biệt quan tâm là chi phí khi lựa chọn mỗi phương án. Theo Luật Thuế Thu nhập cá nhân 2007 (sửa đổi, bổ sung) và Nghị định 10/2022/NĐ-CP, việc cha mẹ tặng cho con quyền sử dụng đất thường được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, do đây là trường hợp tặng cho giữa những người thân trong gia đình. Tuy nhiên, vẫn phát sinh phí công chứng, phí đo đạc, phí cấp đổi Giấy chứng nhận.

Đối với di chúc, khi lập di chúc tại văn phòng công chứng, chi phí tương đối thấp, chỉ vài trăm nghìn đồng tùy độ phức tạp. Nhưng sau khi người lập di chúc qua đời, thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản cũng cần được công chứng, đồng thời phải nộp các loại phí đăng ký biến động đất đai. Như vậy, xét về chi phí, cả hai phương án đều có mức phí nhất định, tuy nhiên đa số gia đình thường ưu tiên tính an toàn pháp lý hơn là chênh lệch về chi phí.

>>Tham khảo thêm: Chi phí khai di sản thừa kế mới nhất và Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Làm di chúc hay tặng nhà đất cho con nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Làm di chúc hay tặng nhà đất cho con chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.