Có được di chúc với đất đang tranh chấp không?

1. Cơ sở pháp lý cho việc lập Di chúc được quy định như thế nào?

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, có thể hiểu di chúc là sự bày tỏ ý chí của một cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình để chuyển giao cho người khác sau khi qua đời.

Thông qua việc lập di chúc, người để lại tài sản có quyền: xác định người được hưởng di sản, loại trừ quyền hưởng của một số người, phân chia cụ thể phần tài sản cho từng người thừa kế, đồng thời giao nghĩa vụ cho họ liên quan đến khối di sản để lại.

Căn cứ các Điều 627, 628 và 629 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể được lập dưới hai hình thức chính, bao gồm:

• Di chúc bằng văn bản, gồm các loại:
• Di chúc có công chứng;
• Di chúc có chứng thực;
• Di chúc có người làm chứng;
• Di chúc không có người làm chứng.
• Di chúc bằng miệng: Chỉ được lập trong trường hợp đặc biệt khi người để lại di chúc đang trong tình trạng bị đe dọa tính mạng và không thể lập di chúc bằng văn bản.

Di chúc là căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí của người đã mất đối với việc phân chia tài sản. Việc lựa chọn hình thức di chúc phù hợp và lập đúng quy định pháp luật sẽ giúp đảm bảo giá trị pháp lý và hạn chế tranh chấp phát sinh sau này.

>> Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ nhận thừa kế theo di chúc

2. Tranh chấp đất đai được hiểu như thế nào?

Theo Khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024, tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.

Nguyên nhân phổ biến là quyền sử dụng đất chưa rõ ràng, giao dịch mua bán, tặng cho hoặc thừa kế không đúng thủ tục, hoặc sử dụng đất sai mục đích. Các bên tranh chấp có thể là cá nhân, hộ gia đình, tổ chức hoặc cơ quan quản lý đất.

Các dạng tranh chấp đất đai phổ biến

• Tranh chấp về quyền sử dụng đất: Xác định chủ sở hữu hợp pháp; ví dụ ranh giới, diện tích, đất cho mượn, thuê hoặc trùng lặp giấy chứng nhận.
• Tranh chấp quyền và nghĩa vụ phát sinh: Phát sinh từ hợp đồng chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn hoặc khi thực hiện các quyền, nghĩa vụ trên đất.
• Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất: Xảy ra khi phân chia di sản theo di chúc hoặc pháp luật giữa các thừa kế.
• Tranh chấp mục đích sử dụng đất: Sử dụng đất sai mục đích, vi phạm quy hoạch; ví dụ đất nông nghiệp xây nhà, xưởng khi chưa được phép.
• Tranh chấp tài sản gắn liền với đất: Liên quan quyền sở hữu cây trồng, hoa màu, công trình xây dựng trên đất.

Tranh chấp đất đai là vấn đề phức tạp, liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của các bên. Việc hiểu rõ các loại tranh chấp giúp người sử dụng đất nắm được quyền lợi, nghĩa vụ của mình, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý khi tham gia giao dịch, thừa kế hoặc giải quyết tranh chấp đất đai.

3. Có được lập di chúc với đất đang tranh chấp không?

Theo pháp luật hiện hành, đất đang trong tình trạng tranh chấp không thể lập di chúc. Việc lập di chúc là một thủ tục pháp lý quan trọng, nhằm thể hiện ý chí của người lập về việc phân chia và định đoạt tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, khi mảnh đất đang có tranh chấp, quyền sở hữu và quyền sử dụng thực sự chưa được xác định rõ ràng, do đó việc lập di chúc trên mảnh đất này sẽ không đảm bảo tính hợp pháp. Hậu quả là chính những người thừa kế sẽ phải giải quyết tranh chấp trước khi thực hiện quyền thừa kế theo di chúc.

Tranh chấp đất đai được xem là loại tranh chấp phức tạp nhất trong các quan hệ dân sự về tài sản, bởi vậy pháp luật quy định chặt chẽ để tránh những tác động tiêu cực đến quyền và nghĩa vụ liên quan đến mảnh đất đang tranh chấp.

Căn cứ Điều 45 Luật Đất đai 2024 về điều kiện thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất; nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho quyền sử dụng đất, người sử dụng đất chỉ được thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau:

• Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở, hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất kèm theo quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Một số trường hợp ngoại lệ được quy định rõ tại khoản 7 Điều 124 và điểm a khoản 4 Điều 127 của Luật.
• Đất không có tranh chấp, hoặc tranh chấp đã được giải quyết bằng bản án, quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phán quyết của Trọng tài có hiệu lực pháp luật.
• Quyền sử dụng đất không bị kê biên hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự.
• Đất đang trong thời hạn sử dụng hợp pháp.
• Quyền sử dụng đất không đang bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định pháp luật.

Như vậy, chỉ khi tranh chấp đất đã được giải quyết một cách rõ ràng theo quyết định pháp luật, người sử dụng đất mới được lập di chúc hợp pháp. Nếu đất vẫn còn tranh chấp, việc lập di chúc sẽ không được pháp luật công nhận và có thể dẫn đến những phát sinh pháp lý phức tạp trong tương lai.

4. Những lưu ý khi lập di chúc cho đất tranh chấp

Việc lập di chúc đối với đất đang trong tình trạng tranh chấp tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Trước hết, nếu đất chưa xác định được chủ sở hữu hợp pháp, bất kỳ di chúc nào liên quan đến quyền sử dụng đất đó cũng không được pháp luật công nhận. Khi tranh chấp chưa được giải quyết, di chúc có thể bị coi là vô hiệu, dẫn đến tình trạng các bên thừa kế hoặc người nhận di sản phải trực tiếp giải quyết tranh chấp để bảo vệ quyền lợi của mình.

Ngoài ra, lập di chúc trên đất đang tranh chấp có thể làm phức tạp quá trình giải quyết tranh chấp, vì di chúc này sẽ trở thành một yếu tố cần xem xét trong các thủ tục tố tụng. Những người thừa kế hoặc bên có quyền lợi khác có thể sử dụng bản di chúc để tranh cãi, kéo dài thời gian giải quyết và phát sinh thêm chi phí pháp lý.

Do đó, khi lập di chúc liên quan đến đất tranh chấp, người lập di chúc cần lưu ý các điểm sau:

• Chỉ nên lập di chúc khi tranh chấp đã được giải quyết bằng bản án, quyết định của Tòa án hoặc phán quyết của Trọng tài có hiệu lực pháp luật.
• Xác định rõ ràng phần quyền sử dụng đất thuộc sở hữu của mình và các nghĩa vụ liên quan, tránh ghi nhận các quyền không thuộc phạm vi hợp pháp.
• Tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để đảm bảo di chúc không vi phạm pháp luật và được thực hiện đúng trình tự, hình thức theo quy định.
• Lưu giữ di chúc ở nơi an toàn, hoặc nhờ cơ quan công chứng, chứng thực để tăng tính pháp lý và tránh tranh cãi về tính xác thực sau này.

Tóm lại, lập di chúc cho đất đang tranh chấp đòi hỏi sự thận trọng tối đa. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của người lập di chúc mà còn tác động trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong quá trình giải quyết tranh chấp.

>> Tham khảo thêm: Tư vấn thủ tục kê khai di sản thừa kế

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Có được lập di chúc với đất đang tranh chấp không” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Có được lâoh di chúc với đất đang tranh chấp không” chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.